Xâm thực xảy ra thế nào?

Mỗi lần piston đổi chiều ở điểm chết

Nó ép nhẹ sang một bên và truyền một rung động vào lót xy lanh. Rung động đó làm mặt ngoài lót dịch chuyển rất nhanh với biên độ nhỏ, khiến áp suất nước ngay sát bề mặt dao động theo.

Khi bề mặt lót dịch ra xa

Áp suất nước tại chỗ tụt xuống dưới áp suất hơi bão hòa và nước hóa hơi thành vô số bong bóng nhỏ. Nửa chu kỳ sau, bề mặt lót dịch ngược lại, áp suất phục hồi và các bong bóng vỡ sập. Mỗi lần vỡ sập tạo ra một tia chất lỏng cực nhanh đánh thẳng vào bề mặt kim loại trên diện tích rất nhỏ.

Điều quan trọng:

Một lần vỡ không phá được thép. Cái nó làm được là bóc đi lớp màng oxit bảo vệ mỏng trên bề mặt lót, để lộ kim loại trần. Kim loại trần gặp nước lập tức bị ăn mòn và tạo lại lớp màng mới — rồi bong bóng tiếp theo lại bóc đi. Vòng lặp bóc màng - ăn mòn - tạo màng này lặp theo từng vòng quay, hàng triệu lần, và mỗi vòng lấy đi một lượng kim loại cực nhỏ. Tích lũy đủ lâu, kết quả là những hố sâu có thể xuyên thủng thành lót, cho nước làm mát lọt vào buồng đốt.

Đây chính là chỗ hóa chất can thiệp được

Nếu xâm thực là phá hủy cơ khí thuần túy, hóa chất sẽ vô dụng. Nhưng vì phần lớn kim loại mất đi là do ăn mòn ở bề mặt vừa bị bóc trần, một lớp màng bảo vệ đủ bền và tái tạo đủ nhanh sẽ cắt được vòng lặp.

---

Chất ức chế ăn mòn làm gì?

Chất ức chế trong hóa chất làm mát động cơ tàu không đơn thuần là chống gỉ. Nhiệm vụ của nó là tạo trên bề mặt gang, thép một lớp màng thụ động:

• Đủ bền để không bị xung xâm thực bóc đi ngay lập tức.

• Tái tạo nhanh ở chỗ vừa bị tổn thương, trước khi ăn mòn kịp ăn sâu.

• Bám đều, kể cả ở những vùng khuất, dòng chảy chậm trong áo nước.

Bên cạnh đó, hệ hóa chất còn giữ pH nước làm mát trong khoảng kiềm nhẹ ổn định — vì môi trường quá axit sẽ phá màng, còn dao động pH liên tục khiến màng không bao giờ bền.

Các hệ phụ gia thường gặp trên thị trường hàng hải:

Hệ phụ gia	Đặc điểm
Nitrit – borat	Hệ truyền thống, phổ biến lâu năm. Nitrit tạo màng thụ động trên gang thép, borat giữ ổn định pH
Nitrit – molypdat	Molypdat củng cố lớp màng, cho phép làm việc ở nồng độ nitrit thấp hơn
Hệ hữu cơ, không nitrit	Thế hệ mới, tuổi thọ dài hơn, ít tạo cặn; cần kiểm tra sự chấp thuận của nhà chế tạo động cơ
Cromat	Hệ cũ, hiệu quả cao nhưng đã bị loại bỏ vì độc tính và quy định môi trường

Ngưỡng nồng độ: chỉ số quan trọng nhất

Với hóa chất làm mát động cơ tàu, nồng độ chất ức chế không phải "càng nhiều càng tốt" mà là "phải nằm trong khoảng". Quan trọng nhất là ngưỡng tối thiểu.

Chất ức chế bị tiêu hao dần trong quá trình làm việc — một phần vì chính nó tham gia tạo lại lớp màng ở những chỗ bị bóc. Khi nồng độ tụt xuống dưới ngưỡng, lớp màng không còn được tái tạo kịp, và xâm thực bắt đầu ăn vào lót. Vấn đề là quá trình này hoàn toàn không có dấu hiệu nào nhìn thấy được từ bên ngoài: máy vẫn chạy bình thường, nhiệt độ vẫn ổn, cho đến ngày lót thủng hoặc kỳ đại tu phát hiện ra vết rỗ đã sâu.

Ngược lại, châm quá liều không mang lại bảo vệ tốt hơn mà có thể sinh cặn và các vấn đề khác. Khoảng nồng độ cụ thể do nhà chế tạo động cơ và nhà sản xuất hóa chất quy định — cần theo đúng tài liệu của máy, không áp dụng chung một con số cho mọi động cơ.

---

Các chỉ tiêu thử nước thường theo dõi:

• Nồng độ chất ức chế — chỉ số quyết định mức bảo vệ.

• pH — cho biết môi trường có còn phù hợp cho lớp màng tồn tại.

• Clorua — tăng bất thường là dấu hiệu lọt nước biển hoặc dùng sai nước bổ sung.

• Độ cứng — dấu hiệu nước bổ sung không phải nước cất.

Không chỉ hóa chất: những yếu tố khác ảnh hưởng đến xâm thực

Áp suất hệ thống

Bong bóng chỉ hình thành khi áp suất cục bộ tụt xuống dưới áp suất hơi bão hòa. Áp suất trong hệ thống làm mát càng cao thì càng khó đạt điều kiện đó. Vì vậy mức nước két giãn nở và độ kín của hệ thống không chỉ là chuyện vận hành thông thường — chúng ảnh hưởng trực tiếp đến cường độ xâm thực.

Khí lọt trong hệ thống

Bọt khí làm nước mất tính liên tục, tạo thêm mầm cho bong bóng hình thành và làm giảm hiệu quả truyền nhiệt.

Khe hở piston – lót

Khe hở càng lớn, piston va sang bên càng mạnh, rung động truyền vào lót càng lớn. Đây là lý do xâm thực thường nặng lên ở động cơ đã chạy nhiều giờ.

Nhiễm bẩn nước làm mát

Dầu bôi trơn lọt vào tạo màng dầu cản trở chất ức chế bám lên kim loại. Khí xả rò vào áo nước làm tụt pH và tiêu hao chất ức chế rất nhanh. Cả hai đều làm mất bảo vệ dù trên giấy tờ vẫn châm đủ hóa chất — nên khi kết quả thử nước xấu đi bất thường, cần tìm nguyên nhân chứ không chỉ châm bù.

---

Sản phẩm và tư vấn

CTCP Việt Đức phân phối hóa chất xử lý nước làm mát động cơ diesel tàu biển thuộc thương hiệu hàng hải Marine Care, cùng các sản phẩm xử lý nước cho nồi hơi, bộ bay hơi – ngưng tụ và hệ thống làm mát nước biển.

Mỗi sản phẩm giao kèm PDS (thông số, khoảng nồng độ khuyến nghị, cách châm) và MSDS song ngữ. Hàng có sẵn tại kho Hải Phòng và chi nhánh TP.HCM, giao tận tàu theo lịch cập cảng.

CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT ĐỨC (Việt Đức Lubricants & Chemicals)

• Trụ sở: 274 Ngô Quyền, TP. Hải Phòng

• Chi nhánh: TP. Hồ Chí Minh

• Hotline: 0896 691 189 | Email: sales@vietducjsc.vn

• Website: vietducjsc.vn

Gửi thông tin động cơ (hãng, model, thể tích hệ thống làm mát) và kết quả thử nước gần nhất, bộ phận kỹ thuật CTCP Việt Đức sẽ tư vấn sản phẩm phù hợp với danh mục hóa chất được nhà chế tạo động cơ chấp thuận.